İslâm ezoterizminin kurucu ismi. Harfin sırrını, sayının nefesini, ismin tesirini tek bir mimaride buluşturan usta. On üçüncü yüzyıl Mağrip’te bir Sufi, kalemini eline alır ve kâinatı bambaşka bir okuma teklif eder: Âlem, Allah’ın isimlerinden dökülmüş bir metindir; harfler o metnin hecesi, sayılar ölçüsü, vakitler nefesi, dualar ise onu yeniden söyleyen sestir. Ahmed el-Bûnî Şemsü’l-Maârif’in üç nüshasını — büyük, küçük ve manevî açılışlar — tek bir yapıda örer; hurûf ilminden cefr ve zâyirçeye, Esmâ-i Hüsnâ’nın dizilişinden İsm-i A’zam’a, ayın yirmi sekiz menzilinden on iki burca, besmelenin saklı bereketinden Fâtiha’nın merkezî konumuna, vefkin sessiz hesabından tıl edebine uzanan bir yol haritası çıkarır. Ama onun kitabının kalbinde bir uyarı vardır: Bu ilim, eline alan herkesin kitabı değildir. İşaretler ancak niyet temizliğinde açılır; isimler ancak edeple taşınır; harfler ancak kendini arındıran kalpte yankılanır. Bilgi burada güç değil, emanettir — taşıyanı terbiye eden, gösterenin elinde sönen bir [ışık]. Bu yüzden Şemsü’l-Maârif bir “gizli ilimler kataloğu” değil; kâinatı isimler, harfler, vakitler ve dualar üzerinden okuyan bir anlam mimarisidir.
Harf, ancak ehil elinde açılır; çokluk, ancak birliğin izinde anlaşılır.