Kurtuluş Savaşı’nın en kritik günlerinde, Doğu Cephesi’nde, birbirine yüzlerce yıl düşman olmuş iki ulusun devrimci güçlerinin askeri iş birliği içine girmiş olması, tarihimizin çok da anlatılmayan bir evresidir.
Veysel Ünüvar’ın anıları, Kurtuluş Savaşı’nda Anadolu direnişçileri ile Bolşevikler arasındaki bu askeri iş birliğine dair birinci elden, özgün bir tanıklık.
“Nahçıvan`a alaca karanlıkta girdik. Boş, ölgün bir şehir. Sokaklarda yerlere serilmiş hasta karaltıları, iniltiler, son hayat eserleri gibi geliyordu. Bir zaman neşe ile dolup taşan canlı,
kalabalık şehrin bugünkü ıssız ve karanlık hâli dört sene önce artçı komutan olarak bir sabah Erzurum`u terk ederken duyduğum acıyı tazeledi. Halk, gelenlerin yüzünü görmemek için ya yurtlarını terk etmiş yahut bir asırdan beri her neslin işgalcilere yaptığı gibi evlerine kapanmış, karanlıklara, matemlere bürünmüşlerdi. Bizi konakçı olarak karşılayanlar Nahçıvan`da yerleşmiş eski Türk muharipleri oldu. Bunlardan zamanında şehirde oluşturulan inzibat bölüğü görev başındaydı. Bu tanıdıkları bulmak gönlümüze biraz ferahlık verdi.
O akşam Halil Paşa, Bolşevik subay işaretlerini kullanma emri verdi. Sonra bütün orduya kabul edildi. Birkaç gün sonra da Cephe Komutanlığı’ndan birliğimizin yeni adı bildirildi, mühür gönderildi: ‘İnkılâb-ı Türkiye Şark Cephesi Kızıl Müfrezesi’.”