1905 yılı.. Rus İmparatorluğu sarsılmakta, devrimci dalga Kafkasya`ya yayılmakta, halklar tarihî bir kırılmanın eşiğinde durmaktadır.

İtalyan tarihçi, gezgin ve diplomat Luigi Villari, bu fırtınalı dönemde Kafkasya`ya doğru yola çıkar. Batum`dan Tiflis`e, Bakü`den Erivan`a, Nahçıvan`dan Ani`ye, Vladikavkaz`dan Rostov-na-Donu`ya uzanan güzergâhında devrimin, milliyetçi hareketlerin, etnik ve dinî çatışmaların izlerini yerinde gözlemler.
Kafkasya`da Ateş ve Kılıç, yalnızca bir seyahat anlatısı değildir. Bakü petrol bölgesindeki kanlı olaylardan Ermeniler ile Azerbaycan Türkleri arasındaki çatışmalara, Gürcü devrimci hareketinden Rostov-na-Donu`daki Yahudi pogromuna kadar uzanan geniş bir tarihi tanıklıktır.

Villai`nin çektiği yüze yakın fotoğraf ise bu tanıklığı görsel bir hafızaya dönüştürür. Bu kitap Kafkasya`nın ateş, kılıç, devrim ve acıyla sınandığı bir çağın kapısını aralıyor; okuru hakikatin, hafızanın ve barışın ağır sorumluluğuyla yüzleştiriyor.