Çüngüş’ün tarihsel geçmişini farklı dönemler ve kaynaklar üzerinden ele alan bu kitap, ilçenin tarihî oluşumuna ilişkin geniş bir çerçeve sunmaktadır. Çalışmalar, öncelikle Çüngüş’ün coğrafi yapısı ve Yukarı Dicle Havzası içerisindeki konumu üzerinde durmakta; Urartu-Asur ve Roma-Parth mücadeleleri bağlamında Çüngüş ve çevresinin stratejik önemini ortaya koymaktadır. Orta Çağ’da Çüngüş ve çevresinin siyasî durumu da bu tarihsel çerçevenin önemli bir parçasını oluşturmaktadır. Kitapta Osmanlı dönemine ilişkin araştırmalar ise Çüngüş’ün tarihî ve toplumsal yapısının farklı yönlerini ayrıntılı biçimde incelemektedir. XVI. yüzyılda Çüngüş nahiyesinin yer adları ve üretim faaliyetleri, Osmanlı dönemindeki vakıflar, Diyarbekir Ahkâm Defterleri ve Hurufat Defterleri üzerinden ilçenin idarî, hukukî ve sosyal yapısı ele alınmaktadır. Bunun yanında Çüngüş’te tasavvufî hafızanın izleri, tekke, zaviye ve türbe yapıları ile XVIII. ve XIX. yüzyıllar arasındaki demografik süreklilik ve gayrimüslim varlığı da farklı araştırmaların konusunu oluşturmaktadır. Bunun yanı sıra Çüngüş’ün tarihî, demografik ve sosyal yapısını Osmanlı’dan Cumhuriyet’e uzanan bir panorama içerisinde ele almaktadır. Bu yönüyle çalışma, Çüngüş’ün tarihini yalnızca belirli bir döneme bağlı kalmadan, Antik Çağ’dan Orta Çağ’a ve Osmanlı dönemine uzanan tarihsel süreklilik içerisinde değerlendirmektedir. Coğrafya, siyasî tarih, yer adları, üretim, vakıflar, hukuk, demografi ve dinî hayat gibi farklı başlıkların bir araya gelmesi, Çüngüş’ün tarihsel geçmişinin çok yönlü biçimde anlaşılmasına imkân sağlamaktadır.