Nizâmülmülk, uzun süren vezirlik görevinde yalnızca siyasî ve idarî işlerle ilgilenmemiş, aynı zamanda ilmî ve kültürel faaliyetlere de büyük önem vermiştir. Selçuklu Devleti’nin kurumsal yapısının güçlenmesinde ve eğitim faaliyetlerinin yaygınlaşmasında kritik bir rol oynayan Nizâmülmülk, âlimleri himaye etmiş, ilim meclislerinin oluşumuna katkı sağlamış ve kendi adıyla anılan Nizâmiye Medreseleri’ni kurarak kurumsal eğitimin temellerini atmıştır. Bu yaklaşım, dönemin ilim hayatının canlanmasında ve farklı ilim dallarında yetişen âlimlerin çalışma ortamının oluşmasında önemli ölçüde katkı sağlamıştır.
Nizâmülmülk’ün eserlerinde zikrettiği hadisler, onun ilmî ilgisinin bir göstergesi olarak bu çalışmanın temel referans noktasını oluşturmaktadır. Söz konusu hadisler metinleri içerik açısından değerlendirilecek, aslî kaynaklardaki yerleri tespit edilecek, sıhhat durumları kritik edilecek ve farklı tariklerden hareketle rivayet farklılıkları ortaya konulacaktır. Böylece Nizâmülmülk’ün devlet adamı vasfının yanında hadisle ilgilenen bir ilmî şahsiyet olduğu gözler önüne serilecektir.