Bir milletin kendini nasıl kurduğunu anlamak için onun kelimelerini dinlemek gerekir. Türkiye Büyük Millet Meclisi tutanakları Cumhuriyet’in zihinsel inşasını ve ideolojik yönelişini belgeleyen birincil kaynakların en kıymetlilerinden biridir.
Bu çalışma, 1922’den 2026’ya uzanan bir asrı aşkın zaman diliminde, büyük mütefekkir Ziya Gökalp’in bu metinlerdeki izini sistemli biçimde sürmektedir.
Türk sosyolojisinin kurucusu ve Cumhuriyet’in fikrî mimarlarından biri olarak kabul edilen Gökalp, kaleme aldığı eserlerleyle birlikte devletin diline, kurumların hafızasına ve farklı dönemlerin tartışmalarına sinen kavramlarıyla da tarihe mal olmuştur. “Millet”, “hars”, “medeniyet”, “mefkûre”, “terbiye” ve “Türkçülük” ekseninde kurduğu düşünce sistemi, Meclis kürsüsünde onyıllar boyunca yeniden ve yeniden çağrılmış; kuruluş döneminden günümüze kesintisiz bir referans çerçevesi oluşturmuştur.
Eser, Gökalp’i siyasetin, kurumların ve karar süreçlerinin tam ortasında ele almaktadır. İktidar değişimleri, ideolojik saflaşmalar, dil inkılabı tartışmaları, eğitim politikaları, kimlik meselesi, Türk dünyası söylemi ve laiklik ekseninde Gökalp’in TBMM tutanaklarındaki konumu döneme göre nasıl şekillendiği, bu çalışmanın asıl sorunsalını oluşturmaktadır. Böylece bir düşünürün gerçek ağırlığı, yazdıklarının ötesinde, devletin kendi kendisini tanımlarken başvurduğu entelektüel dayanaklar üzerinden ölçülmektedir.
Ziya Gökalp’in doğumunun 150. yılında ve TÜRKSOY tarafından “Ziya Gökalp Yılı” ilan edilen 2026’da yayımlanan bu kapsamlı derleme ve analiz çalışması; Türk siyaset tarihi, düşünce tarihi ve sosyoloji alanındaki literatüre özgün bir katkı sunmaktadır.