Safahât-ı muhtelife-i fikir ve edepden bahsederken tekâmülât-ı felsefeye bir mahall-i tahsis etmemek mümkün olamaz. İspanya’da, mesela Almanya’da tesadüf olunduğu gibi daima pür galeyân ve zî-hayât bir fikr-i felsefiyye, yahut İngiliz ve Fransız efkâr-ı felsefiyyesinde görülen revnak ve şa’şaaya intizâr olunamaz. Her milletin kendine has bir fıtratı, bir hüvviyet-i ahlakiyye ve ruhiyesi vardır ki mesail-i felsefiyye ile iştigalât ve tevaggulâtına hükümrân olur. İspanya haddizatında Katolik imanıyla o kadar meşbû’dur ki birtakım erbab-ı felsefenin kendisini cezbetmek istediği zemin-i akliyyat ile bi’s-sühûle peyda-yı ünsiyyet edemez. İspanyol ruhu her şeyden ziyade imana, zühde, maneviyata, takliyata sadık ve şüphe ve efkâra müntehi olabilecek tariklere girmekten müteneffirdir.
Halid Ziya’nın İspanyol Edebiyatı adlı eseri, rastgele sıralanmış bilgilerden oluşmaz; aksine belirli bir tarihî ve fikrî mantık çerçevesinde inşa edilmiştir. Kitap, İspanyol edebiyatının gelişimini tarihî dönemler, siyasî kırılmalar ve fikrî akımlar ekseninde ele alır. Her bölüm, yalnızca edebî ürünleri tanıtmakla kalmaz; bu ürünlerin ortaya çıktığı zemini de açıklamayı hedefler.