Kırgız Destanlarında Kültürel Tespit ve Tahliller

YUSUF DEMİR

Sözlü kültürümüzün temel taşları olan destanlar, bir milletin yaşantısını, kültürel değerlerini ve tarihsel deneyimlerini nesilden nesile aktaran paha biçilmez bir mirastır.

Kırgız destanları deyince hiç şüphesiz aklımıza ilk gelen Manas Destanı’dır. Ancak köklü bir sözlü kültür geleneğine sahip olan Kırgızların Manas Destanı’ndan başka da çok sayıda destanları vardır. Bu destanlar, Manas Destanı kadar hacimli olmasalar da Kırgız sözlü kültüründe önemli bir yere sahiptirler. 

Bu bağlamda halk bilimci Abdıldacan Akmataliyev’in editörlüğünü yaptığı Eldik Poemalar El Adabiyatı Seriyasının 31-Tomu (Halk Destanları Halk Edebiyatı Serisi’nin 31. Cildi) adlı eserin içerisinde bulunan Karagul Botom, Calayır Calgız, Ak Bermet, Kaçkan Kız ve Kız Cibek olmak üzere toplam beş destan seçilerek incelenmiştir.  Kırgız halk edebiyatında eldik poema türü altında değerlendirilen bu destanlar, şüphesiz Kırgız kültüründeki önemli bir boşluğu dolduran eserlerdir. 

Demir’in bu çalışması Türkiye’de bu alanda yapılan ilk çalışma olma özelliğini taşımaktadır. Bu kitapta, yukarıda adı geçen beş destanın aktarımının yanı sıra ayrıntılı incelemeler kültürel tespit ve tahlillere de yer verilmiştir. Çalışma beş destanı; eş metinleriyle beraber toplam on farklı destan metnini kapsamaktadır.

Bu çalışmanın Türkoloji araştırmalarına, kardeş iki ülke arasındaki edebi ve kültürel ilişkilerin gelişmesine katkı sağlaması umulmaktadır.