Ben edebiyatta tesiratın falan veya filan şahsiyete göre mahsur mahsuriyet ve mahdudiyetine kani değilim. Ben, hareket-i edebiyeyi menbalarından çıktıktan sonra uzun bir güzergahı takip eden, kim bilir nasıl bir ummana dökülmek üzere muhtelif sahharı ve bevadiyi takip eden, muhtelif dağlardan sızıp gelmiş türlü dereciklerin, ırmakçıkların sularını yuta yuta gittikçe daha ziyade kabararak, gittikçe vüsat ve haşmet iktisap ederek bulanık sularla, bazen saf ve berrak mevcelerle, kâh u bî-gâh kayalardan sekerek mütelatım yahut rükudete müşabih bir sükûn ile yavaş yavaş seyyal bir nehre benzetirim.

Elinizdeki bu kitap, Halid Ziya Uşaklıgil’in edebiyat tarihindeki yerini yalnızca kurmaca eserler üzerinden değil; doğrudan kendi beyanları, değerlendirmeleri ve müdahaleleri üzerinden izleme imkânı sunmaktadır. Onun anketlere verdiği cevapları, samimi mülakatları ve hitabeleri; bir edebî dönemin merkezinde yer almış sanatkârın, hem geçmişle hem de kendi çağıyla kurduğu ilişkiyi belgeleyen birinci el kaynaklar niteliğindedir. Kurmaca bir dünyanın mecazlı dilinin dışında kalan bu metinler, Halid Ziya’nın edebiyat tarihindeki konumunu, sonradan yapılmış yorumların ötesinde, bizzat kendi kelimeleriyle anlamaya imkân vermektedir.